Achtergrond van de Prijs
In mei 2008 lanceerden de Appel, Mondriaan Fonds (voorheen Fonds BKVB) en Witte de With gezamenlijk de tweejaarlijkse Prijs voor de Jonge Kunstkritiek voor het Nederlandse taalgebied (sinds 2010 wordt de Prijs georganiseerd is samenwerking met Vlaams-Nederlands Huis deBuren). De Prijs voor de Jonge Kunstkritiek is een stimuleringsprijs voor een nieuwe generatie critici en essayisten die schrijft over hedendaagse beeldende kunst. De prijs is gericht op de algemene pers.
De instelling van de Prijs voor de Jonge Kunstkritiek is gemotiveerd door de alsmaar afkalvende ruimte voor kunstkritiek in de algemene media. De bevinding is dat kunstkritiek zich meer en meer verplaatst naar de vakbladen en de blogosphere. Met deze prijs willen de initiatiefnemers een pleidooi voeren voor de cultuurpagina´s in de breder georiënteerde pers. Jong talent ontwikkelt zichzelf tegenwoordig door eigen initiatieven tot de kunstjournalisten en essayisten van nu én morgen. De prijs plaatst hen in de schijnwerpers en biedt hen kansen zich te profileren op een breder platform.
De Prijs voor de Jonge Kunstkritiek wil tegenwicht bieden aan de marginalisering van kunstkritiek in de algemene week- en dagbladen en het belang van de rol van de kunstcriticus in de hedendaagse maatschappij benadrukken. Onder het mom van commerciële belangen worden cultuurredacties gedwongen over te gaan tot vermindering van zowel het aantal recensies als de lengte hiervan ten faveure van vlot weglezend cultuurnieuws. Binnen de kranten wordt gepoogd de cultuurverslaggeving ‘op te frissen´ en worden de berichten geschaard in media & entertainment-bijlagen en uitgaansagenda´s. Steeds minder critici zijn in vaste dienst bij de ‘kwaliteitspers’ en het vak dreigt te degraderen tot een ‘bijbaan’ van journalisten of professionals uit de kunstwereld.
Dit is een houding die niet alleen iets zegt over de status van de kritiek, maar ook boekdelen spreekt over de waardering van de kunst. Het is een tendens die akkoord gaat met het verstaan van kunst als consumptieartikel, die zijn enige legitimatie behaalt aan zijn nieuwigheid of ´gebruikswaarde´. In de kritiek resulteert dit in oppervlakkige omschrijvingen, waarbij het ontbreekt aan begrip van de specifieke context of (kunst)historische kennis in het algemeen. In een tijdperk waar men overspoeld wordt met beelden is er nood aan kritische reflectie op de betekenis van deze beelden. In de woorden van de juryvoorzitter van de eerste editie van de prijs:
“De kunstcriticus heeft een te belangrijke rol te spelen, hij kan de brug zijn tussen kunstwerk en toeschouwer, de kunst ontsluiten voor de rest van de wereld. Hij kan opvoeden, enthousiasmeren, verbazen. Kunst in een wereld die ophoudt te denken en kijken is louter nog decor. Een beeldentuin waarin de mens zich gedachteloos rondwentelt.” - Oscar van den Boogaard, in het juryrapport van 2008
De Prijs voor de Jonge Kunstkritiek wil de beste jonge schrijvers over beeldende kunst zichtbaar maken en stimuleren. De initiatiefnemers willen met de prijs een impuls geven aan het huidige kunstdiscours en investeren in een discours van de toekomst, om zo de kunstkritiek, en dus de kunst, een plaats toe te kennen in het maatschappelijk middenveld.
De Prijs voor de Jonge Kunstkritiek deelt een gemeenschappelijk doel met de bestaande prijzen die het belang van de kunstkritiek accentueren en uitgereikt worden aan schrijvers die al in substantiële mate erkenning genieten. Een prijs die specifiek bedoeld is om jong talent op het gebied van de beeldende kunstkritiek te stimuleren ontbreekt echter. De Prijs voor de Jonge Kunstkritiek onderscheidt zich van andere prijzen door zich specifiek te richten op jonge schrijvers (tot 35 jaar); het substantiële prijzengeld dat de jonge laureaten in staat stelt zich voor een langere tijd te focussen op de ontwikkeling van hun schrijfpraktijk en de specifieke keuze zich te liëren aan mediapartners uit de algemene pers.